اسپلیت تی و اهمیت تجهیزات ساخت

اسپلیت تی یکی از مطمئن ترین اتصالات خطوط لوله به شمار می رود که کاربرد گسترده ای که در خطوط لوله دارد و به همین دلیل تعداد پرشماری از آن را می توان در مجتمع های صنعتی نفتی و گازی مشاهده کرد. کافی است که به تصاویر مجتمع های پالایشگاهی و پتروشیمی به دقت نظر اندازید تا تعداد اتصالات اسپلیت تی پرشمار استفاده شده روی انواع خطوط لوله در اماکن مختلف سایت را مشاهده نمایید. این اتصالات اسپلیت تی در سایزها و ابعاد مختلف، برای کاربردهای مختلف و متنوع روی خطوط لوله نصب می شوند و از آن ها برای پیشبرد فرایندهای جاری برنامه ریزی شده برای مجتمع استفاده می شود. عمده استفاده اتصالات اسپلیت تی در انشعاب گیری از خطوط لوله است. بدیهی است که هر خط لوله در فرایندهای تعریف شده برای آن نیازمند انشعاب و تغییر مسیر از راستای اصلی خود است.

برای مثال در یک واحد مجتمع پتروشیمی ماده خامی که قرار است به چند فرآورده پتروشیمی تبدیل شود باید از خط لوله اصلی خود، روی خطوط لوله دیگر انشعاب و هدایت شود تا در مسیرهای هدایت شده جدید فرایندهای مربوط به فرآوری ماده خام مذکور انجام شود و محصول نهایی به دست آید. در این شرایط بهترین راه حل نصب اتصالی نظیر اسپلیت تی روی خط لوله اصلی و انشعاب گیری از آن محل خواهد بود. از محل انشعاب یافته اسپلیت تی یک خط لوله جدید نصب می شود و فرایندهای فرآوری محصول از آن پس روی آن انجام می شود.

ساخت اسپلیت تی
ساخت اسپلیت تی- جوشکاری قطعات آن روی یکدیگر

از اسپلیت تی برای نصب  برخی تجهیزات کنترلی و ابزار اندازه گیری و موارد متعدد دیگری نیز استفاده می شود و بنابراین با توجه به حجم بالای بهره گیری از اسپلیت تی و نیز حساسیت عملکردی آن، فرایند ساخت باید به دقیق ترین شکل ممکن انجام شود. از این حیث در انتخاب تجهیزات ساخت اتصال اسپلیت تی باید نهایت اهتمام را به خرج داد. تجهیزات فراهم شده برای ساخت این اتصال باید دارای ویژگی های زیر باشند:

  • از آن جا که اسپلیت تی روی خط لوله نصب خواهد شد باید مواد اولیه و متریال های آن از بهترین برندها انتخاب شوند و بیشترین ضمانت کیفیت و دوام از جانب آن ها دریافت شده باشد.
  • از آن جا که بخش اعظم فرایند ساخت اسپلیت تی به جوشکاری مربوط می شود باید تجهیزات جوشکاری مجهز و بدون کاستی، کالیبره شده و با بیشترین دقت ممکن در دسترس سازنده اسپلیت تی قرار بگیرد. اسپلیت تی طبق دستورالعمل های ساخت تدوین شده توسط مهندسین ساخته می شود. تجهیزات باید به گونه ای باشند که بتوانند به مطئن ترین شکل ممکن نیازهای دستورالعمل مذکور را برآورده سازند. برای مثال اگر برای پاس اول جوشکاری اتصالات اسپلیت تی روی همدیگر الکترود خاص و نیز آمپراژ مشخصی از دستگاه جوش تعریف شده باشد، باید مراتب ذکر شده به دقیق ترین شکل ممکن محقق شود. اگر آمپراژ دستگاه جوش دارای تلورانس غیر مجاز یا نوسان باشد نمی تواند به عملکرد صحیح آن اطمینان داشت. بنابراین در این خصوص باید بیشترین دقت و اهنتمام را به خرج داد تا اتصال اسپلیت تی ساخته شده بالاترین ضزیب کیفیت را داشته باشد.
  • معمولاً سازنده اسپلیت تی خود وظیفه نصب اسپلیت تی روی خط لوله را نیز بر عهده خواهد گرفت. نصب کننده اسپلیت تی باید نسبت به الزامات جوشکاری اسپلیت تی روی خط لوله نیز الزامات و حساسیت های لازم را لحاظ کند تا در فرایند دچار مشکل نشود. نصب اسپلیت تی روی لوله فرایندی حساس است و باید به گونه ای انجام شود که اولا، آسیبی متوجه خط لوله نشود، دوما خود اسپلیت تی حین نصب دچار آسیب نشود و در نهایت نیز جوشکاری با الزامات فنی خط سازگار باشد و توان تحمل اتصال در برابر فشارهای وارده از ناحیه خط لوله و سیال را داشته باشد. تمامی این عوامل در کنار یکدیگر می توانند بر فرایند نصب اثر مثبت بگذارند و همگی آن ها نیز باید مورد توجه قرار گیرند.

در فرایند ساخت اسپلیت تی تجهیز محیط کار از اصول و شرایطی است که هم کیفیت ساخت را بالاتر خواهد برد و هم زمان لازم برای ساخت اتصال را کاهش خواهد داد. تجهیز کارگاه در درجه اول باید متوجه اختصاص فضای کافی برای ساخت اتصال اسپلیت تی باشد. این فضا باید محل استقرار دستگاه ها و متریال ها را در بر داشته باشد و افزون بر این محل تردد نیروی کار نیز باید به درستی در آن پیش بینی شده باشد. استقرار ابزار و ادوات ایمنی از دیگر نکاتی است که نسبت به آن باید حساسیت ویژه به خرج داد. به دلیل وجود منابع تغذیه گازی و برقی به صورت هم زمان، تدابیر ایمنی لازم برای انجام صحیح و مطمئن کار از الزامات است.

ساخت اسپلیت تی
ساخت اسپلیت تی و تجهیزات نیروی کار

بازرسی تجهیزات از لحاظ عملکرد نیز از دیگر نکاتی است که پیش از ساخت اسپلیت تی باید بدان توجه داشت. ابزار و ادواتی نظیر دستگاه جوش باید مورد بازرسی قرار گیرند. سیستم تنظیم ولتاژ و کابل های جوشکاری و اتصال آن باید تست شوند تا ایرادی متوجه فرایند نگردد. ابزارهای برش و پخ زنی نیز باید مورد بررسی قرار گیرند. تجهیز نیروی کار به ابزارهای کار مناسب از دیگر الزامات است. ابزار کار باید به گونه ای باشد که تمرکز و توجه نیروی کار را به خود جلب نکند. پرسنل سازنده اسپلیت تی باید در حین کار تمام و کمال متمرکز بر فرایند باشند و هر گونه کاستی در تجهیزات یا نقص در عملکرد آن ها که باعث از دست رفتن تمرکز نیروی کار بر فرایند ساخت اسپلیت تی شوند باید به صورت پیشگیرانه مهار شوند. پس از تکمیل فرایند ساخت نیز باید توجه داشت که اغلب این ابزارها و تجهیزات در محل نصب در سایت نیز مورد نیاز خواهند بود و از این رو باید ترتیباتی برای تهیه و فراهم آوری همین دست تجهیزات با کیفیت بالا در محل نصب نیز وجود داشته باشد. ضمن این که تهیه کردن تأسیسات انجام فرایند نصب اسپلیت تی روی خط لوله نیز طبیعتاً پیش شرط مراحل ذکر شده خواهد بود. مجموعه این عوامل در کنار یکدیگر ضامن اجرای عملیات ساخت اسپلیت تی می باشند و تنها به شرط فراهم کردن آن ها می توان انتظار تهیه و تولید یک اسپلیت تی با کیفیت بالا و مورد رضایت مشتری را داشت.

جوشکاری اسپلیت تی و اصول آن

در اهمیت جوشکاری اسپلیت تی روی خطوط لوله می توان گفت که این فرایند به همان اندازه ساخت اتصال و حتی در مواقعی بیش از آن دارای اهمیت و توجه است. جوش اسپلیت تی کیفیت اتصال و خط انشعابی جدید را تضمین می کند و از این رو می توان جوشکاری اسپلیت تی روی لوله را بخشی از فرایند ساخت و به همان میزان دارای اهمیت است. پیمانکاران و سازندگان این اتصال معمولاً خود وظیفه نصب اسپلیت تی روی خط لوله را بر عهده می گیرند و از این رو خود در قبال تمامی آیتم های تعیین کننده در خصوص اسپلیت تی مسئولیت و تعهد دارند، از این رو باید به همان میزان که در خصوص ساخت اتصال اهمیت و توجه به خرج می دهند، در مورد جوشکاری و نصب آن نیز حساس باشند.

با توجه به نکات فوق رعایت الزامات جوشکاری خطوط لوله حین نصب و جوشکاری اسپلیت تی روی لوله الزامی است. استاندارد API-1104 از استانداردهای جوشکاری روی خطوط لوله است که رعایت آیتم های آن مورد به مورد برای نصب اسپلیت تی الزامی است. در جوشکاری روی خطوط لوله دو نکته دارای اهمیت اساسی هستند و عدم توجه به آن ها احتمالا اتصال نصب شده ای نظیر اسپلیت تی روی خط لوله را با مشکلاتی در آینده مواجه خواهد کرد. نفوذ مناسب و کافی جوش و ذوب شدن مناسب آن دو نکته ای هستند که جوشکاری اتصال روی خط لوله را تضمین می کنند.

نصب و جوشکاری اسپلیت تی
جوشکاری اسپلیت تی روی خط لوله

اگر نفوذ ماده جوش به درون محیط جوشکاری مناسب و کافی باشد با حفره و خلاء درون خطوط جوش مواجه خواهیم شد که متعاقب خود می توانند آسیب هایی نظیر ترک خوردگی در ناحیه جوش را البته در مرور زمان سبب شوند. در خصوص پیشگیری از این مسأله اولاً باید از الکترودهای مناسب با عمق جوشی که مد نظرمان است استفاده کنیم و دوما نیز باید تا جای ممکن از جوشکاران واجد صلاحیت در زمینه جوشکاری خطوط لوله بهره ببریم. جوشکاران باید پیش از آغاز کار تحت تست و بازرسی قرار گیرند تا صلاحیت شان در زمینه جوشکاری خطوط لوله تأیید شود. اگر اسپلیت تی نصب شده روی لوله با ایرادی از این مواجه شود، مجموعه دچار مشکلات سختی خواهد شد، چرا که از سر یک تقاطع سه راهی ما دچار ایراداتی نظیر نشتی سیال خواهیم شد که طبیعتاً در کم و کیف فرایندهای جاری مجتمع صنعتی مذکور تأثیرگذار خواهد بود.

آیتم قابل توجه دیگر ذوب مناسب در جوشکاری اسپلیت تی است. اگر بنا به هر دلیلی فرایند سرد شدن ماده جوش روی لوله و در ناحیه جوش، زودتر از موعد اتفاق بیفتد می توان گفت که فرایند دچار آسیب خواهد شد. معولا در پاس های متوالی جوشکاری لایه های جوش روی خط جوش ایاد میب شوند و فرایند ذوب هر لایه روی لایه دیگر باید روندی طبیعی داشته باشد تا شکاف و فاصله ای میان لایه نیفتد. این شکاف می تواند باعث تخریب جوش شود و از این رو در این خصوص نیز باید احتیاطات ویژه را لحاظ کرد.

سوختگی درون لوله ای یکی دیگر از ایراداتی است که در جوشکاری خطوط لوله بروز می نماید و این امر در خصوص جوشکاری اسپلیت تی شایسته توجه جدی است، علی الخصوص زمانی که اسپلیت تی روی خط لوله زنده و حاوی سیال جاری در حای جوشکاری است. منظور از سوختگی درون لوله ای پیشروی بیش از اندازه حوضچه مذاب تا جایی است که کل ضخامت لوله را در نوردد و لوله را سوراخ کند. به عبارتی دیگر فلز جوش در حالت مذاب به درون لوله نفوذ کند و به این ترتیب شاهد یک سوراخ روی لوله باشیم. این امر در زمانی که خط حاوی سیال است، و نیز مازاد بر آن، وقتی که سیال درون لوله قابل احتراق و اشتعال می باشد خطرات جدی را به همراه خواهد داشت. چه بسا همین امر توامان با سر ریز سیال، باعث ایجاد واکنش میان سیال درون لوله با خط جوش مذاب شود و شاهد سوانحی نظیر اشتعال و حتی انفجار شویم. در نصب و جوشکاری اسپلیت تی روی لوله باید این نکته بسیار مهم تلقی شود. باید تیم جوشکاری اعم از مهندسین و جوشکاران نسبت به جنس لوله، ضخامت لوله مذکور و نوع سیال درون لوله اطلاعات کافی را بدست آورده باشند و بر حسب این اطلاعات نوع الکترود متناسب با کار برای جوشکاری اسپلیت تی روی لوله، میزان و عمق نفوذ جوشکاری و تعداد پاس های جوش تصمیمات لازم را اتخاذ کنند.

نصب اسپلیت تی
نصب اتصال اسپلیت تی

یکی دیگر از آیتم های حائز اهمیت در جوشکاری اسپلیت تی روی خط لوله حرارت دهی به الکترودها پیش از انجام عملیات جوش است. این کار با آون های الکترود انجام می شود. آون الکترود دارای دو کارکرد می باشد؛ اول آن که حرارت دهی می کند و دوم اینکه الکترود را خشک کرده و رطوبت آن را می گیرد. این دو کارکرد از آن حیث دارای اهمیت هستند که در صورت رطوبت بیش از اندازه الکترود، ضمن جوشکاری ممکن اسن با حفره های هیدروژنی مواجه شویم که به مرور تبدیل به ترک روی خطوط جوش خواهند شد. برای اجتناب از این امر استفاده از آون الکترود پیش از جوشکاری اسپلیت تی روی خط لوله ضرورت دارد. از طرفی خود لوله نیز ممکن است دارای رطوبت باشد؛ در این صورت نیز اولا تا جای ممکن می کوشیم از لوله رطوبت زدایی کنیم و در درجه بعد از طریق حرارت دهی به الکترودها با همین آون ها می توان حین جوشکاری از طریق حرارت وارده به الکترود رطوبت لوله را رفع کرد.

جوشکاری اسپلیت تی یکی از گام های کلیدی در تحویل یک اتصال انشعابی استاندارد به مشتری است. به طور کلی جوشکاری مهم ترین فرایند چه در ساخت و چه در نصب اسپلیت تی روی لوله به شمار می رود و به همین دلیل در خصوص این فرایند باید احتیاطات ویژه را لحاظ کرد. استفاده از جوشکاران متبحر و کارآزموده، بهره گیری از دستگاه ها، ماشین آلات و ابزار مناسب و نیز فراهم کردن شرایط و فضای لازم برای جوشکاری اسپلیت تی به صورت صحیح روی خط لوله از جمله مقدمات و الزامات اولیه در نصب اتصال اسپلیت تی روی خط لوله به شمار می روند.