ساخت اسپلیت تی و فلنج

از جمله قطعاتی که در ساخت اسپلیت تی مورد استفاده قرار می گیرد فلنج است. فلنج ها در انواع و سری های مختلف در بازار موجودند، اما انتخاب فلنج متناسب با فرایند ساخت وابسته به شرایط فنی کار و مشخصات فنی خط لوله ای است که اسپلیت تی روی آن نصب خواهد شد. اما کارکرد فلنج روی اسپلیت تی چیست؟ چنان که می دانیم اسپلیت تی یک اتصال دائم روی خط لوله است که انشعاب جدید روی آن نصب می شود. طریقه اتصال خط انشعابی بستگی به شرایط کار دارد. در برخی موارد و به منظور کنترل حریان سیال ورودی به خط جدید روی اسپلیت تی یک ولو نصب می شود. با استفاده از ولو می توان جریان سیال را تحت کنترل قرار داده و در مواقع نیاز فشار آن را کم و زیاد کرد. در مواقعی نیز که انشعاب گیری روی خط لوله زنده انجام می شود چاره ای جز استفاده از ولو نخواهد بود. این اتصال باید روی اسپلیت تی نصب شود تا آب بندی مجموعه برای انشعاب گیری حاصل شود. اما در برخی دیگر از مواقع خط لوله انشعابی مستقیما روی اسپلیت تی نصب خواهد شد.

در هر صورت و تحت هر یک از شرایط فوق، اسپلیت تی برای اتصال روی ولو یا خط لوله نیازمند فلنج خواهد بود. فلنج روی نیپل اسپلیت تی که حکم وروردی انشعاب را دارد جوشکاری شده و اتصال یا لوله جدید روی فلنج اسپلیت تی نصب خواهد شد.

اسپلیت تی
اسپلیت تی

در خصوص انتخاب نوع فلنج نیز بدون شک مشخصات فنی خط لوله و سیال حرف اول را خواهند زد. مجری فرایند ساحت اسپلیت تی باید در درجه اول مشخصات فنی خط را دریافت کند. مهم ترین این مشخصات که در انتخاب فلنج نیز تأثیرگذار است فشار سیال خواهد بود. کلاس فشار سیال نقش اساسی در انتخاب فلنج اسپلیت تی دارد. فلنج ها معمولاً در کلاس های ۱۵۰، ۳۰۰، ۶۰۰، ۹۰۰ و غیره تولید می شوند. پس از دریافت کلاس فشار اسمی خط لوله اصلی به سراغ فلنجی خواهیم رفت که بتواند این کلاس فشار را پاسحگو باشد.

معایب بعدی در انتخاب فلنج برای اسپلیت تی، نوع و روش جوشکاری آن روی نیپل اسپلیت تی خواهد بود. انواع و اقسام فلنج های قابل اتصال روی قطعات خطوط لوله وجود دارند و مجری فرایند ساحت اسپلیت تی بر حسب روش و دستورالعملی که برای ساخت تدوین می کند یک فلنج متناسب با کار را نیز معرفی می کند. معیارهای زیادی برای دسته بندی فلنج هایی که مورد استفاده در اسپلیت تی قرار می گیرند وجود دارد. اما مهم ترین معیار، چنان که از فرایند ساخت اسپلیت تی نیز برمی آید، دسته بندی فلنج ها بر اساس نوع اتصال روی نیپل اسپلیت تی خواهد بود. بر این اساس فلنج ها به انواع زیر تقسیم می شوند:

  • فلنج های اسلیپ آن: در این نوع از فلنج ها جوشکاری از هر دو سو انجام می شود، یعنی هم سطح بیرونی اتصال نیپل اسپلیت تی و فلنج، و هم سطح داخلی آن جوشکاری خواهند شد و از این رو دارای تقارن و توازن جوش خوب خواهند بود. با این وجود در ساخت اسپلیت تی کمتر از این فلنج و این روش استفاده می شود.
  • فلنج جوشی سوکت: این نوع فلنج ها اغلب برای ساخت اسپلیت تی با انشعاب سایز کوچک و فشار بالا مناسب می باشند. به طور کلی استفاده از این فلنج در مقایسه با فلنج هایی که مطمئن تر برای ساخت اسپلیت تی هستند توصیه نمی شود، اما این یک حکم کلی است و در مواقعی این فلنج می تواند بهترین اتصال برای اسپلیت تی باشد.
  • فلنج لپ جوینت: گرچه این نوع از فلتج ها برای انواع فشارهای خطوط لوله قابل استفاده اند اما یکی از مشکلاتی که دارند این است که قابلیت نگهداری فشار در آن ها ضعیف است و از این رو می توانند در درازمدت مشکل آفرین باشند. البته تمامی این ماورد بستگی به شرایط و اقتضائات کار دارد.
  • فلنج ولد نک یا فلنج گلودار جوشی که برای ساخت اسپلیت تی بسیار مورد استفاده قرار می گیرند و جوشکاری آن ها روی اتصالات بسیار قوی است. این فلنج ها جوش پرنفوذی را ایجاب می کنند و از این رو درجه استحکام بالایی را برای اسپلیت تی تضمین خواهند کرد.
اسپلیت تی
ساخت اسپلیت تی، پیش از نصب فلنج

به طور کلی انتخاب فلنج به اقتضای هر پروژه ویژگی های خاص خود را خواهد داشت. در ساخت اسپلیت تی برای هیچ یک از قطعات و اتصالات نمی توان حکمی کلی صادر کرد. این امر در خصوص روش های جوشکاری و نصب اتصالات و قطعات روی همدیگر نیز صدق می کند. این وظیفه مجری فرایند ساحت اسپلیت تی است که با انتخاب بهترین اتصالات و روش های جوشکاری، یک محصول مناسب و باکیفیت را تحویل مشتری دهد.

ساخت اسپلیت تی و مراحل آن (۲)

در نوشتار پیشین تحت عنوان روش ساخت اسپلیت تی، مراحل اصلی ساخت این اتصال بر حسب اولویت توصیف شدند. اشاره شد که پس از امکان سنجی و طراحی، متریال ها فراهم شده و بر حسب نقشه روی همدیگر اسمبل می شوند. نصب قطعات روی همدیگر معمولاً با روش جوشکاری انجام می شود. بنابراین باید از جوشکارانی برای ساخت استفاده کرد که دارای صلاحیت بوده و در جوشکاری روی خطوط لوله متبحر باشند. نوشتار پیشین بر مراحل انجام کار تأکید داشت و فرایند ساخت را از ابتدا تا انتها شرح می داد. اما ذکر دو نکته در این جا لازم و ضروری است. اول این که فرایند ساخت نیاز به فرایندهای پشتیبانی و کنترل و نظارت دارد که آن ها نیز همگی بر عهده مجموعه ای است که وظیفه ساخت split tee را بر عهده گرفته است. نکته دوم نیز این است که کار مجری فرایند ساخت به تحویل اسپلیت تی در کارگاه محدود نمی شود. کمتر مشتری ای است که حاضر باشد اسپلیت تی ساخته شده را در کارگاه تحویل بگیرد و این نکته اصولاً صحیح و منطقی نیست که این اتصال در این مرحله تحویل داده شود. مجموعه ای که فرایند ساخت اسپلیت تی را بر عهده می گیرد بر حسب تجارب و سوابق، و دانش و علمی که در خصوص اتصالات خطوط لوله در اختیار دارد، نصب اسپلیت تی روی لوله را نیز خود به انجام برساند. او اولاً خود سازنده اتصال بوده و نسبت به خلل و فرج و مکانیزم نصب آن اطلاعات دقیق تر و بهتری خواهد داشت. دوم این که مجری فرایند ساخت ضرورتاً آشنایی و تسلط بر فرایندهای جاری بر خطوط لوله را دارد، در غیر این صورت توان تجزیه و تحلیل و طراحی اسپلیت تی را نخواهد داشت.

نصب اسپلیت تی با استفاده از روش جوشکاری خط لوله
نصب و جوشکاری اسپلیت تی روی لوله

وقتی مشتری با دادن اطلاعات فنی از مجموعه سازنده، یک اتصال split tee با کیفیت بالا و عملکرد مناسب را مطالبه می کند، طبیعتا نسبت به تسلط سازنده بر الزامات خطوط لوله یقین و باورمند است. به عبارتی او به دانش و توان فنی سازنده اطمینان و اعتماد دارد. طبیعتاً مجری فرایند ساخت اسیپلیت تی نیز بر حسب این زمینه های دانشی و تجربی می تواند فرایند ساخت را به بهترین شکل ممکن انجام دهد. لذا او بهترین مرجع برای نصب اتصال روی لوله نیز خواهد بود. او است که با توجه به داده هایی نظیر فشار و دمای سیال، نوع لوله و ضخامت آن، روش های جوشکاری و ساخت اسپلیت تی را تدوین و اجرایی کرده است. پس او نیز بهتر از هر مرجع دیگری قادر است نسبت به مکانیزم نصب اتصال روی لوله صلاحیت داشته باشد. از این رو فرایند نصب اتصال روی لوله نیز بخشی از شرح وظایف مجری فرایند ساخت split tee خواهد بود و فقط در شرایط ویژه و بر حسب متغیرها و رویدادهای پیش بینی نشده است که این بخش از کار، از شرح وظایف او خارج خواهد شد. اصولا این جزوی از پرنسیب های کاری مجری فرایند ساحت اسپلیت تی است که خود وظیفه نصب را نیز برعهده بگیرد؛ چه بسا فرایند ساخت به بهترین نحو ممکن انجام شده باشد، اما به دلیل اهمال، عدم مهارت و بی دقتی در نصب اسپلیت تی روی لوله، این اتصال عملکرد مناسبی نداشته باشد. در این صورت یکی از طرف هایی که پاسخگوی این سوء عملکرد خواهد بود مجری فرایند ساخت اسپلیت تی است، در حالی که او وظیفه خود را به نحو احسن انجام داده است اما به دلایلی که مربوط به او نیست خروجی کار مورد رضایت مشتری نبوده است.

فرایند نصب اسپلیت تی روی لوله شامل حمل آن به محل نصب، فیتینگ مناسب و در نهایت جوشکاری روی خط لوله است. هر یک از مراحل دارای الزاماتی به شرح زیر هستند:

  • انتقال به محل نصب: در این خصوص باید کلیه تدابیر برای حمل صحیح اتصال اتخاذ شوند تا اسپلیت تی بدون کوچک ترین آسیبی در محل نصب شود. اگر بنا به هر دلیلی اتصال دچار آسیب شود کلیت کار زیر سوال خواهد رفت. برای مثال تصور کنید حین حمل فلنج اسپلیت تی دچار آسیب شود و نتواند عملکرد خود را به درستی ایفا کند. در این شرایط طبیعتاً نیاز به تعمیر فلنج یا تعویض آن خواهد بود که طبیعتاً پروسه هایی زمان بر و هزینه بر هستند. خصوصاً اگر قرار بر تعویض باشد بخشی از فرایند ساحت باید مجددا تکرار شود و برای بار دوم تست جوش روی آن انجام شود تا نسبت به صحت و کیفیت اسپلیت تی مجددا اطمینان حاصل شود.
  • فیت کردن اتصال روی خط لوله دیگر الزامی است که شاید یک مجموعه فاقد تبحر و تجربه نسبت به آن ضعیف عمل کند. بهتر است مجری فرایند ساخت split tee خود وظیفه فیت کردن قطعات دوگانه اتصال روی خط لوله را بر عهده بگیرد تا از این جانب ایرادی متوجه کار نشود. اگر هم ایرادی در سایز و شیوه فیت شدن اتصال به وجود آمد دست کم مجری فرایند ساخت خود حضوراً پاسحگو خواهد بود و مسئول عملکرد نادرست تیمی نخواهد بود که در فرایند ساحت دخالتی نداشته است.
  • نصب اسپلیت تی روی لوله که اغلب با استفاده از روش جوشکاری خطوط لوله انجام می شود. در این خصوص نیز بهترین مرجع سازنده تصال است. او است که می داند بر حسب الزامات جوشکاری خطوط لوله، فرایند نصب را به چه نحو می توان انجام داد. سازنده اتصال، چنان که گفته شد خود دانش و تجربه کافی در زمینه تدوین دستورالعمل های جوشکاری روی خطوط لوله و اجرای آن را دارد، در غیر این صورت اصلا قادر به فرایند ساخت اسپلیت تی نمی بود. از طرفی اتصال را خود او و جوشکاران او ساخته اند و چه بسا بهترین مراجع برای نصب اتصال روی لوله همین جوشکارانی باشند که فرایند ساخت را بر عهده داشته اند.
  • split tee installing
    فیت کردن و نصب اسپلیت تی روی لوله

پس از طی این مراحل می توان گفت که اتصال اسپلیت تی ساخته شده و در محل انجام کار به مشتری تحویل داده شده است. اکنون می توان فرایند نهایی یعنی تست جوش و تست فشار اتصال ُSPLIT TEE روی مجموعه و خط لوله را به انجام رساند تا نسبت به صحت عملکرد آن اطمینان نهایی را حاصل کرد. این کار را مشتری و با استفاده از روش های مناسب و مطمئن تست جوش و تست فشار هیدرواستاتیک به انجام خواهد رساند تا محصول مورد نظر خود را با کیفیت مورد دلخواه در محل از تولید کننده دریافت کند.

روش ساخت اسپلیت تی (۱)

اتصال اسپلیت تی بر حسب کارکرد خود و مشخصات فنی خطوط لوله ساخته می شود. برای ساخت این اتصال خطوط لوله دستور کار مشخص و جامعی را می توان تدوین کرد که بر روند کلی کار را ترسیم می کند. البته به فراخور شرایط ویژه هر فرایند، پروسه ساخت نیز دچار تغییر و تحولاتی می شود اما مسیر کلی جریان ساخت برای تمامی اتصالات اسپلیت تی تقریبا یکسان می باشد و یک زنجیره مشترکی در فرایند ساخت وجود دارد که رعایت آن در تمامی موارد ساخته شده ضروری است. بر خلاف فرایندهای ساخت موازی، اتصال اسپلیت تی یک فرایند ساخت سری و به هم پیوسته ای را دارد که در آن اتمام هر مرحله پیش شرط مرحله بعدی است. بنابراین موازی کاری در خصوص آن امکان ندارد چرا که قطعات از پی هم و متعاقب یکدیگر ساخته و روی هم اسمبل می شوند. تنها کار موازی حین ساخت اسپلیت تی تهیه ماتریال های مراحل بعد در حین انجام فرایند ساخت مراحل پیشین است. بنابراین اگر قرار بر تسریع فرایند ساخت باشد، این کار از طریق به کار گیری اپراتورها و نیروی کار جدی تر و متبحرتر، مهندسین و طراحان کارآزموده تر و ابزار و تجهیزات و ماشین آلات مجهزتر برای فرایند ساخت است.

فرایند ساحت اسپلیت تی
روش ساخت اسپلیت تی

در ادامه زنجیره فرایند ساخت این اتصال از اولین مرحله تا به آخر تشریح شده است:

  • مرحله اول دریافت اطلاعات فنی از مشتری است. مجری فرایند ساخت اسپلیت تی باید اطلاعات فنی مورد نیاز برای کار را از مشتری دریافت کند تا بتواند مراحل طراحی و مهندسی، و برنامه ریزی ساخت را به انجام برساند. این اطلاعات همچنین از این حیث دارای اهمیت هستند که مجری ساخت باید ماتریال های مورد نیاز را تهیه و برای ساخت آماده کند. اطلاعات فنی ای که در این زمینه مورد نیاز هستند عبارت اند از قطر لوله اصلی، یعنی قطر لوله ای که اتصال قرار است روی آن نصب شود، قطر انشعاب، یعنی قطر لوله ای که قرار است از لوله اصلی انشعاب زده شود، فشار طراحی خط یعنی فشار طراحی شده برای سیالی که درون خط جاری است و اسپلیت تی قرار است فشار وارده از ناحیه آن را تحمل کند، نوع سیال، اعم از نفت، گاز، بخار، فراورده های پتروشیمی و … . دمای سیال، ضخامت لوله اصلی، جنس لوله اصلی و موقعیت قرارگیری لوله در آن نقطه که قرار است اتصال اسپلیت تی در آن جا نصب شود.
  • مطالعه و امکان سنجی فرایند ساخت بر اساس اطلاعات فنی دریافت شده جزو وظایف واحدهای مهندسی می باشد. مهندسان و طراحان اتصال باید بر اساس این داده ها، ابتدا طرح ها و تجزیه و تحلیل های خود را به انجام رسانده و نسبت امکان ساخت اتصال و توان و مقاومت آن در برابر فشارهای متغیرهای تعیین شده اطمینان حاصل کنند. پس از حصول اطمینان دو دسته مستندات باید فراهم شود. دسته اول مستندات فنی شامل طرح و نقشه محصول، لیست متریال های مورد نیاز، دستورالعمل های ساخت و جوشکاری و روش های انجام کار می باشد و دسته دوم برنامه زمان بندی پروژه مشخص کردن سیر توالی مراحل انجام کار و زمان استاندارد هر یک از فرایندها می باشد.
  • تهیه ماتریال های مورد نیاز برای انجام کار شامل لوله خط اصلی، لوله انشعابی، فلنج به سایز انشعاب و کلای فشار متناسب با فشار طراحی سیال، ابزارهای جوشکاری وسنگ زنی و تجهیزات مورد نیاز برای کار شامل دستکش کار، کلاه ایمنی و سایر ادوات ایمنی و فنی نیروی انسانی مرحله بعدی انجام کار محسوب می شود. لازم به ذکر است بعضاً خود مشتری مسئولیت تهیه ماتریال ها را بر عهده می گیرد که در این صورت نیز باید ضمن انجام هماهنگی های لازم نسبت به صحت و کیفیت ماتریال های تأمین شده اطمینان حاصل شود.
روش ساخت اسپلیت تی
اسپلیت تی
  • پس از سپری کردن این مراحل فرایند ساخت اسپلیت تی آغاز می شود. پس از تهیه ماتریال ها و و انتقال آن ها به کارگاه مواد مورد ارزیابی کیفی قرار گرفته و پس از تأیید  فرایند ساخت آغاز می شود. ساخت شامل برش لوله به میزان سایز مورد نیاز اسپلیت تی و اسمبل کردن آن ها از طریق روش جوشکاری می باشد. در این فرایند ابتدا پدها طراحی شده و برش بر حسب سایز آن ها به انجام می رسد. سپس برش دایره انشعاب لوله به انجام می رسد و لوله خط انشعاب روی آن جوشکاری می شود. پس از انجام این مراحل نوبت به جوشکاری فلنح روی لوله انشعابی می شود که با اتمام آن می توان گفت اسپلیت تی مراحل ساخت را سپری کرده است و برای انجام فرایندهای بعدی آماده می شود.

لازم به ذکر است که برش، جوشکاری و نصب قطعات اتصال روی همدیگر کاملاً باید بر اساس دستورالعمل تدوینی انجام شود. دستورالعمل مذکور نیز باید به قدری کامل باشد که جوشکاران و اپراوترها حین کار دچار گمراهی و ابهام نشوند. تعداد پاس های جوش، نوع الکترودی که در هر پاس جوش مورد استفاده قرار می گیرد، روش جوش شامل آرگون یا جوش قوس الکتریکی و مواردی از این دست باید کاملاً در دستورالعمل قید شده باشند تا کار بدون کوچک ترین ابهامی به انجام برسد.

آن چه تشریح شد مراحلی از فرایند کاری ساخت اسپلیت تی به شمار می رود. چنان که اشاره شد در ساخت این اتصال حیاتی و کلیدی در خطوط لوله مراحل ساخت به صورت سری به دنبال هم می آیند و خروجی هر مرحله ورودی مرحله بعدی خواهد بود. بنابراین بازرسی و پایش خروجی هر فاز جزو لوازم ضروری فرایند ساخت است. اپراتورهای هر مرحله باید ارزیابی و بازرسی کیفیت خروجی مرحله قبل که حکم ورودی فرایند مربوط به خودشان دارد را بر عهده بگیرد. از طرفی ناظر واحد مهندسی نیز می بایست در محل حضور داشته و کلیه مراحل ساخت را تحت نظارت کیفی و فنی قرار دهد تا دستورالعمل تدوینی به درستی و کمال اجرا شود. در نوشتار بعدی که در ادامه این بحث خواهد آمد، مراحل بعدی روش ساخت اسپلیت تی تشریح خواهد شد.